Teknik bir perspektiften bakıldığında, .uel uzantılı dosyalar, Tekla Structures içinde yaratılan ve parametrik zekaya sahip olan nesnelerin bir paket halinde dışa aktarılmış formudur. Bu dosyalar, işletim sistemi düzeyinde genellikle ikili (binary) veri formatı olarak sınıflandırılırlar. Bu ikili yapı, dosyanın standart metin düzenleyicilerle (Notepad++ gibi) anlamlı bir şekilde okunmasını engellese de, Tekla'nın kendi iç veritabanı motoru için yüksek hızda erişilebilir ve işlenebilir bir veri kümesi sunar.
.uel dosyasının içeriği, bir bileşenin yalnızca geometrisini değil, aynı zamanda o geometrinin bağlı olduğu tüm mantıksal değişkenleri, formülleri, hizalama kısıtlamalarını ve kullanıcı tanımlı öznitelikleri (UDA) kapsar. Bu dosya formatı, Tekla Structures'ın Uygulamalar ve Bileşenler (Applications & Components) kataloğunda bulunan öğelerin taşınabilir bir yansımasıdır. Bir kullanıcının kendi geliştirdiği bir bağlantı detayını veya benzersiz bir profil kesitini başka bir meslektaşına göndermesi gerektiğinde, yazılım bu nesneyi tüm bağımlılıklarıyla birlikte .uel formatında paketler.
Tekla Structures içerisinde sistem bileşenleri (system components), çoğu standart yapısal bağlantıyı kapsasa da, karmaşık geometriler ve özgün mimari çözümler genellikle kullanıcı tanımlı yaklaşımlar gerektirir. Özel bileşenler, kullanıcının yazılımın sunduğu temel geometrik nesneleri (plakalar, kirişler, cıvatalar, kaynaklar) bir araya getirerek yeni ve akıllı bir nesne oluşturması sürecidir. Bu süreç tamamlandığında, oluşturulan nesne Uygulamalar ve Bileşenler kataloğuna kaydedilir ve istendiğinde .uel dosyası olarak dışa aktarılabilir.
Özel bileşenlerin dört ana tipi bulunmaktadır ve her biri .uel formatında paketlenirken farklı geometrik kuralları ve parametrik yapıları beraberinde taşır:
.uel dosyası içine bu parçaların birbirine olan mesafeleri ve açısal bağımlılıkları formülize edilmiş şekilde kaydedilir..uel içindeki kısıtlamalarla belirlenir..uel dosyası ile başka modellere aktarıldığında tüm iç bileşenlerini korur.Özel bir bileşen .uel olarak ihraç edildiğinde, Tekla Structures bu bileşenin çalışması için gerekli olan ek veri dosyalarını da tarar. Örneğin, bir bileşen içindeki bir parametre fVF (file Value Find) fonksiyonu aracılığıyla harici bir .dat dosyasından değer okuyorsa, bu dosya doğrudan .uel paketinin içine dahil edilir. Ancak bu işlemin başarılı olması için söz konusu veri dosyasının model klasörü içinde veya CustomComponentDialogFiles alt klasöründe bulunması şarttır.
Bir bileşeni sadece kopyalamak yerine "Yayınlamak" (Publish), kurumsal standartların korunması açısından kritik bir fark yaratır. Tekla Structures'da bir bileşen kataloğunda sağ tıklayıp "Yayınla" seçeneği seçildiğinde, yazılım kullanıcıdan bir dosya adı ve kayıt yeri ister. Bu aşamada, dosya isminin katalogdaki orijinal isimle aynı tutulması şiddetle önerilir; zira isim farklılıkları, büyük projelerde bileşenin takibini ve güncellenmesini zorlaştırabilir.
Yayınlama süreci, bileşenin sahip olduğu tüm meta verileri de kapsar. Bu meta veriler arasında bileşenin açıklaması, kullanılan etiketler (tags) ve Uygulamalar ve Bileşenler kataloğunda görünen küçük resim (thumbnail) bilgileri yer alır. Eğer bir grup bileşen birlikte yayınlanacaksa, Tekla bir "katalog tanım dosyası" (ComponentCatalog.ac.xml) oluşturur. Ancak dikkat edilmelidir ki, bu XML dosyası sadece bir dizin rehberidir; nesnelerin kendisi hala .uel dosyaları içinde barındırılmaktadır.
Gelişmiş kullanıcılar ve BIM yöneticileri, genellikle bileşenleri tek tek değil, gruplar halinde yönetirler. Uygulamalar ve Bileşenler kataloğunda birden fazla bileşen seçilip sağ tıklandığında, "Ayrı dosyalara yayınla" (Publish separately) seçeneği kullanılabilir. Bu işlem, her bir bileşen için bağımsız bir .uel dosyası oluşturur ve bu dosyaların merkezi bir "Firm Folder" (Firma Klasörü) içinde depolanmasına olanak tanır.
| İşlem Adımı | Açıklama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler |
|---|---|
| Bileşen Seçimi | Ctrl tuşu ile çoklu seçim yapılabilir. |
| Sağ Tık Menüsü | "Publish" veya "Publish separately" komutu kullanılır. |
| Dosya İsimlendirme | Orijinal bileşen ismiyle aynı olması sağlanmalıdır. |
| Kayıt Yeri | Model klasörü dışındaki güvenli bir dizin seçilmelidir. |
| Bağımlılık Kontrolü | fVF fonksiyonu içeren dosyaların yerinde olduğu teyit edilmelidir. |
Tekla Structures'ta profil kataloğu yönetimi genellikle .lis dosyaları üzerinden yürütülürken, "Taslak Profiller" (Sketched Profiles) bu kuralın bir istisnasıdır. Bir kullanıcı Sketch Editor kullanarak benzersiz bir kesit çizdiğinde ve bu kesiti profil kataloğuna kaydettiğinde, bu profilin dışa aktarma formatı .uel olur.
Taslak profillerin .uel dosyası olarak yönetilmesi, bu profillerin sadece geometrisini değil, aynı zamanda o geometriyi oluşturan çizim kısıtlamalarını (constraints) ve parametrik değişkenleri de içerdiği anlamına gelir. Bir taslak profil başka bir modele aktarıldığında, kullanıcı o modelde de profilin boyutlarını Sketch Editor aracılığıyla değiştirebilir. Profil kataloğu içinden yapılan dışa aktarma işlemlerinde, dosya türü filtresi olarak .uel seçilmelidir.
| Nesne Türü | Dışa Aktarma Formatı | Kullanım Amacı |
|---|---|---|
| Taslak Profil | .uel | Geometrik ve parametrik kesit tanımı. |
| Sabit Profil | .lis | Standart katalog değerleri (HEA, IPE vb.). |
| Parametrik Profil | .clb | Formül bazlı profil tanımları. |
| Tüm Katalog | profiles.lis, profiles.clb, rules.lis | Komple veritabanı yedeği. |
Bir .uel dosyasını Tekla Structures modeline dahil etmenin birkaç yolu vardır. En temel yöntem, Uygulamalar ve Bileşenler kataloğundaki "Gelişmiş Özellikler" butonuna basıp "İçe Aktar" (Import) seçeneğini kullanmaktır. Bu işlem manueldir ve her model için tekrarlanması gerekir. Ancak profesyonel iş akışlarında bu süreç otomatize edilir.
BIM yöneticileri için en güçlü araçlardan biri XS_UEL_IMPORT_FOLDER gelişmiş seçeneğidir. Bu seçenek, Tekla Structures'a yeni bir model oluşturulduğunda belirli klasörlerdeki .uel dosyalarını otomatik olarak taramasını ve modele dahil etmesini söyler.
Bu mekanizmanın çalışma prensibi şöyledir:
.uel dosyalarını (özel bileşenler ve taslak profiller) bir ağ sürücüsündeki veya yerel diskteki belirli bir klasöre toplar.XS_UEL_IMPORT_FOLDER seçeneğine bu klasörün yolu girilir. Birden fazla yol girilecekse aralarına noktalı virgül (;) konulur..uel dosyalarını otomatik olarak okur ve Uygulamalar ve Bileşenler kataloğuna "Gruplanmamış öğeler" (Ungrouped items) olarak ekler.Bu yöntem, özellikle büyük ekiplerde herkesin aynı detay kütüphanesine sahip olmasını garanti altına alır. Mevcut modellerde ise bu otomatik aktarım gerçekleşmez; dosyaların manuel olarak içe aktarılması veya kataloğun yeniden yüklenmesi gerekir.
.uel dosyaları, Tekla Structures'ın klasör arama hiyerarşisinde önemli bir yer tutar. Şirket genelinde standartlaşma sağlamak için bu dosyalar genellikle $XS_FIRM$ veya $XS_PROJECT$ klasörleri altında yapılandırılır.
Tekla Structures, bir ayar dosyasını veya kataloğu ararken belirli bir sıra izler. Bu sıra, hangi ayarın diğerini ezeceğini belirler:
XS_PROJECT): Belirli bir projeye veya bölgeye özgü ayarlar.XS_FIRM): Şirket genelindeki tüm projelerde geçerli olan standartlar.XS_SYSTEM): Yazılımın varsayılan kurulum ayarları..uel dosyaları bu hiyerarşi içinde stratejik olarak yerleştirilmelidir. Örneğin, tüm şirketin kullandığı bir taban plakası detayı Firm klasöründe tutulurken, sadece belirli bir müşteri için geliştirilen özel bir köşe birleşimi Project klasöründe saklanabilir. Bu sayede, gereksiz dosyaların model içinde kalabalık yapması önlenir ve veri bütünlüğü sağlanır.
##.uel Dosyalarında Versiyon Uyumluluğu ve Kritik Sınırlar
Tekla Structures sürümleri arasındaki teknolojik farklar, .uel dosyalarının taşınabilirliği üzerinde doğrudan etkilidir. Bu dosya formatında "ileri yönlü uyumluluk" kuralı geçerlidir ancak "geriye dönük uyumluluk" söz konusu değildir.
Bir .uel dosyası ihraç edildiğinde, içinde hangi Tekla sürümüyle oluşturulduğuna dair bir damga barındırır.
.uel dosyası, Tekla Structures 2026'da sorunsuz bir şekilde açılabilir ve kullanılabilir..uel dosyası, Tekla Structures 2022'de açılamaz. Yazılım, dosyanın geçersiz veya daha yeni bir sürümden olduğunu belirten bir hata verir.Bu teknik kısıtlama nedeniyle, kurumsal bileşen kütüphaneleri oluşturulurken en iyi uygulama, bu bileşenleri firmanın aktif olarak kullandığı en eski Tekla Structures sürümünde tasarlamak ve ihraç etmektir. Bu sayede, kütüphane tüm ekip üyeleri tarafından sürüm farkı gözetmeksizin kullanılabilir kalır.
Tekla Structures sürüm atladığında, özel bileşenlerde kullanılan bazı geometrik çekirdek (geometric core) özelliklerinde iyileştirmeler yapılmış olabilir. Bir kullanıcı, eski bir sürümden gelen .uel dosyasını yeni bir modele aktardığında, yazılım bazen "Bileşeni güncelleyeyim mi?" diye sorar. Bu güncelleme, yeni sürümün sunduğu performans ve kararlılık avantajlarından yararlanmayı sağlar, ancak bileşenin orijinal parametrik davranışında küçük değişikliklere yol açabileceği için dikkatle yapılmalıdır.
Kullanıcılar arasında sıkça karıştırılan bir nokta, makrolar ile .uel dosyalarının aynı şey olduğudur. Oysa ki bu iki kavram farklı teknolojik temellere dayanır.
.cs uzantısına sahiptirler.Ancak, her iki öğe de Uygulamalar ve Bileşenler kataloğunda yan yana bulunur ve birlikte çalışabilirler. Örneğin, bir makro, modelde belirli bir kirişi seçip üzerine .uel ile içeri aktarılmış bir özel bileşeni uygulayacak şekilde programlanabilir. Uygulamalar listesinde (Applications) makrolar, eklentiler ve çizim eklentileri bir arada gruplanır.
Bir kullanıcı makro kaydetmeye başladığında, Uygulamalar ve Bileşenler kataloğundan bir özel bileşeni (bir .uel içeriğini) çağırdığında, Tekla bu işlemi kod düzeyinde kaydeder. Bu makro daha sonra başka kullanıcılara gönderildiğinde, çalışması için ilgili .uel dosyasının o kullanıcının sisteminde de yüklü olması gerekir. Bu nedenle, kapsamlı özelleştirme paketleri genellikle hem .uel dosyalarını hem de bunları tetikleyen makro dosyalarını birlikte içerir.
.uel dosyalarıyla çalışırken en sık karşılaşılan sorunlar; eksik bileşenler, hatalı geometri gösterimleri ve sürüm uyuşmazlıklarıdır. Tekla Structures, bu hataları tespit etmek ve onarmak için gelişmiş tanı araçları sunar.
| Sorun Belirtisi | Olası Neden | Önerilen Çözüm |
|---|---|---|
| Bileşen Katalogda Görünmüyor | Gizlenmiş öğeler veya eksik ComponentCatalog.xml. | "Show hidden items" kutusunu işaretleyin veya kataloğu yeniden yükleyin. |
| Geometri Hataları (Solid Errors) | Kesişen nesneler veya aşırı karmaşık bağlamalar (bindings). | "Diagnose & Repair" komutunu çalıştırın ve bağlamaları sadeleştirin. |
| Parametrik Değerler Çalışmıyor | Eksik .dat veya .lis dosyaları. | fVF fonksiyonu tarafından çağrılan dosyaların model klasöründe olduğunu teyit edin. |
| .uel İçeri Aktarılamıyor | Dosya daha yeni bir sürümden gelmiş olabilir. | Dosyayı oluşturulduğu sürümde veya daha yeni bir sürümde açmayı deneyin. |
| Model Çok Yavaşlıyor | Çok fazla tutamaklı kontur plakaları veya karmaşık bileşenler. | Kontur plakaları yerine daha az tutamaklı dikdörtgen plakalar kullanın. |
.uel dosyalarının ve özel bileşenlerin yönetimi, profesyonel bir BIM yönetimi stratejisinin parçası olmalıdır. İşte deneyimli kullanıcılar için bazı ileri seviye tavsiyeler:
.uel içeriğine dahil edildiğinden emin olun..uel dosyalarını her seferinde aktarmak yerine, bu dosyaların zaten içeri aktarılmış olduğu boş bir model şablonu oluşturun. Yeni projelere bu şablonla başlamak büyük zaman kazandırır.